Wat is een weersafhankelijke regeling (WAR)?

grafiek met een afgebeelde stooklijn

Een weersafhankelijke regeling, afgekort WAR, ook buitentemperatuurcompensatie genoemd of WA-regeling, is een regeling ter vervanging van of alternatief voor een woonkamerthermostaat, ook wel ruimte afhankelijke regeling (RAR) genoemd. Net als een woonkamerthermostaat tot doel heeft om de woning op een bepaalde temperatuur te houden heeft de WAR dat ook. De woonkamerthermostaat doet dat op basis van een temperatuurmeting in de woonkamer, de WAR met een temperatuurmeting van de buitenlucht (dus zonder dat de temperatuur binnen de woning gemeten wordt).

Het belangrijkste voordeel van deze regeling is dat de cv-warmtepomp een optimaal rendement heeft, dus energiekosten bespaart

In het kort

Een weersafhankelijke regeling zorgt op basis van de gemeten buitentemperatuur dat de temperatuur binnen de woning op het gewenste constante niveau blijft. De regeling zorgt bij cv-warmtepompen dat de cv-watertemperatuur niet warmer is dan noodzakelijk en legt zo de basis voor de meest energiezuinige vorm van verwarmen en wordt daarom veel toegepast bij cv-warmtepompen.

De weersafhankelijke regeling wordt ook gebruikt als in iedere kamer de temperatuur individueel geregeld moet kunnen worden, maar dat is in combinatie met een cv-warmtepomp niet altijd een gelukkige combinatie.

De weersafhankelijke regeling is gebaseerd op het verschijnsel dat er een relatie bestaat tussen buitentemperatuur en het warmteverlies van de woning. Hoe kouder het buiten wordt, hoe meer warmte verloren raakt via de bouwschil.

Door dit warmteverlies exact te compenseren zal in de woning de temperatuur constant blijven. Die compensatie is gebaseerd op de relatie die bestaat tussen het te compenseren warmteverlies en de temperatuur van het cv-water. Bij hoge temperaturen van het cv-water zal veel warmte in de woning afgeven worden en bij lage temperaturen weinig.

Zo ontstaat dus een relatie tussen de buitentemperatuur en de temperatuur van het cv-water en die is vastgelegd in de zogenaamde stooklijn. Dit is een denkbeeldige rechte lijn die getrokken wordt tussen twee punten in een grafiek. Die twee punten geven aan hoe warm het cv-water moet zijn bij een buitentemperatuur van bijvoorbeeld +20 en bij -20°C.

Eenmalig zullen deze twee punten ingesteld moeten worden, bijvoorbeeld, bij een buitentemperatuur van +20 moet de cv-watertemperatuur +20°C zijn, en bij -20 moet deze +40°C zijn.

De hoogte en de steilheid van de stooklijn bepalen welke temperatuur in de woning heerst en zal door de bewoner in het eerste stookseizoen mogelijk iets aangepast moeten worden omdat het binnen te warm of te koud is.

Wat is een weersafhankelijke regeling?

De weersafhankelijke regeling (WAR) is gebaseerd op het natuurkundig verschijnsel dat er een correlatie (verband) bestaat tussen de buitentemperatuur en het warmteverlies van de woning. Het warmteverlies fluctueert mee met de buitentemperatuur. Wanneer dit warmteverlies exact gecompenseerd wordt zal de binnentemperatuur constant blijven.

Dit warmteverlies compenseren kan gerealiseerd worden door de warmteafgifte (het thermisch vermogen) van de warmtebron aan te passen. Het vermogen aanpassen van de warmtebron wordt in dit geval gerealiseerd door de cv-watertemperatuur te laten stijgen of dalen. Er is dus ook een correlatie tussen de vermogensafgifte van de warmtebron en de cv-watertemperatuur.

Deze twee correlerende systemen hebben een gemeenschappelijke correlatie die zich bevindt tussen de buitentemperatuur en de temperatuur van het cv-water.

De mate van correlatie zal voor iedere woning anders zijn. Dat komt onder andere door het type woning, de mate van isolatie maar ook hoe het afgiftesysteem is opgebouwd. Zo zal een vloerverwarming een lagere cv-watertemperatuur nodig hebben dan radiatoren of convectors.

In de weersafhankelijke regeling, die zich in de warmtebron bevindt, wordt in een tabel voor iedere denkbare buitentemperatuur vastgelegd wat de corresponderende cv-watertemperatuur moet zijn. De installateur of eigenaar hoeft die tabel gelukkig niet met de hand in te vullen. Dit gaat op een vriendelijke manier met een simpele grafiek[1]. In die grafiek staat op de x-as de buitentemperatuur en op de y-as de cv-watertemperatuur.

Je voert in de grafiek twee (snij)punten in. Zo voer je in welke cv-watertemperatuur correspondeert met een buitentemperatuur van +20°C[2]. Bijvoorbeeld 20 graden. Dat wordt het voetpunt genoemd. Vervolgens voer je in welke cv-watertemperatuur correspondeert bij een buitentemperatuur van -20°C. Bijvoorbeeld 40 graden. Dat wordt het eindpunt genoemd.

Tussen de twee ingevoerde punten wordt door de cv-ketel of cv-warmtepomp een rechte lijn getrokken. Dat wordt de stooklijn genoemd. De stooklijn geeft voor iedere buitentemperatuur tussen +20 en -20°C een (berekende) cv-watertemperatuur weer. En daarmee wordt, op de achtergrond, de tabel gevuld die de warmtebron "intern" gebruikt voor de correlatie tussen de buitentemperatuur en de cv-watertemperatuur.

grafiek met een afgebeelde stooklijn

Bovenstaande grafiek met de stooklijn doet voor sommige vreemd aan. Intuïtief zou je verwachten dat de lijn omhoog loopt (van links naar rechts). Maar het is dus precies andersom. Dat komt omdat voor de x-as gekozen is voor een logische indeling, links is de buitentemperatuur -20°C en rechts is het +20°C. Sommige fabrikanten draaien de x-as om, dan loopt hij van +20 naar -20 en dan loopt de stooklijn wel omhoog. Het is maar wat je prettig vindt.

Buitentemperatuursensor

Een weersafhankelijke regeling wordt gevoed door de buitentemperatuur. Daarom is een buitentemperatuursensor vereist. Die sensor moet aan de noordelijke kant van het huis aangebracht worden. Die zijde van de woning wordt niet door de zon beschenen. Plaats je hem op een andere muur, dan meet de sensor niet de werkelijke buitentemperatuur maar hoe warm het kastje is waarin de sensor zich bevindt terwijl deze mogelijk door de zon beschenen wordt, en die waarde is van generlei waarde en zorgt dat de weersafhankelijke regeling niet goed zal functioneren.

De sensor wordt meestal op circa 2 tot 3 meter boven het maaiveld gehangen, liefst onder een overstek of dakgoot van het huis waardoor de sensor niet nat kan worden bij regenval omdat dit de temperatuurmeting kan beïnvloeden.

Wanneer wordt de weersafhankelijke regeling toegepast?

Een weersafhankelijke regeling werd vroeger, ten tijde van de cv-ketel, toegepast om het mogelijk te maken om per kamer de temperatuur te regelen met een zogenaamde naregeling. Een naregeling kan ook gebruikt worden in combinatie met een cv-warmtepomp, maar dat kan een minder gelukkige combinatie zijn[3].

Het gebruik van een weersafhankelijke regeling is de voorkeursregeling bij gebruik van een cv-warmtepomp en heeft duidelijk de voorkeur boven het gebruik van een kamerthermostaat. In de tekst hieronder leggen we uit waarom dat zo is.

Waarom is verwarmen met een weersafhankelijke regeling de meest zuinige methode i.c.m. een cv-warmtepomp?

Het rendement van een cv-warmtepomp is afhankelijk van de Tlift, het verschil tussen de brontemperatuur en de cv-watertemperatuur. Hoe groter het verschil, hoe lager het rendement van de cv-warmtepomp. De vuistregel is, voor iedere graad Celsius dat het cv-water warmer moet zijn daalt het rendement van de cv-warmtepomp met circa 2%.

Zou je de cv-warmtepomp met een kamerthermostaat laten samenwerken, dan zal je de cv-watertemperatuur op een vaste waarde moeten instellen, net zoals dat gebruikelijk was bij een cv-ketel en een kamerthermostaat. Bij een cv-warmtepomp zou die temperatuur bijvoorbeeld 45°C kunnen zijn. Want die hoge watertemperatuur heb je wellicht nodig als het buiten zeer koud is. Maar bij temperaturen boven het vriespunt zou een temperatuur van bijvoorbeeld 35°C voldoende zijn. Dat verschil is 10 graden, dus resulteert dat in een rendementsverschil van circa 20%. Dus in dit voorbeeld, waarbij je verwarmt met een kamerthermostaat, zal de energierekening 20% hoger uitvallen.

Je zou bij gebruik van een kamerthermostaat een paar keer per stookseizoen de cv-watertemperatuur kunnen aanpassen om het rendement niet onnodig slecht te laten zijn, maar dat zal vaak vergeten worden.

Bij een weersafhankelijke regeling wordt die cv-watertemperatuur continu voor je aangepast, en wordt precies dié cv-watertemperatuur gebruikt die noodzakelijk is om het warmteverlies precies te compenseren. Daardoor blijft de temperatuur in de woning constant.

De temperatuur van het cv-water is dus precies goed, lager is niet mogelijk omdat anders het huis zou afkoelen. Doordat de cv-watertemperatuur nooit hoger is dan strikt noodzakelijk zal het rendement van de cv-warmtepomp ook altijd zo hoog als mogelijk zijn. Immers, iedere graad die de cv-watertemperatuur hoger is dan strikt noodzakelijk leidt tot een rendementsdaling van circa 2%.

Dat de weersafhankelijke regeling zorgt dat de cv-warmtepomp zo zuinig als mogelijk functioneert, betekent dit nog niet dat het cv-systeem als geheel ook een optimaal rendement heeft.

Als voorbeeld, als je nog radiatoren gebruikt die geïnstalleerd zijn ten tijde van de cv-ketel, dan zijn deze doorgaans te dun en kunnen weinig warmte afgeven bij een cv-warmtepomp vriendelijke temperatuur. Het huis warm krijgen met deze dunne radiatoren is alleen maar mogelijk als de cv-watertemperatuur flink hoog is. Maar een hogere watertemperatuur levert een flink lager rendement van de cv-warmtepomp op.

Ook de hoofd cv-leidingen, als die nog stammen uit de cv-keteltijd en doorgaans een kleine diameter hebben, kunnen onvoldoende water transporteren. Realiseer dat bij een cv-warmtepomp het debiet namelijk een factor vier hoger ligt dan bij een cv-ketel. Dat lijdt er toe dat de cv-watertemperatuur hoger dan strikt noodzakelijk moet worden. Meer hierover in het artikel welke aanpassingen moeten uitgevoerd worden bij de overgang van cv-ketel naar cv-warmtepomp?

Uit het voorgaande zal je begrijpen dat een weersafhankelijke regeling een positieve invloed heeft op het rendement van de cv-warmtepomp, maar dit is maar het halve verhaal. Ook de onderdelen van het afgiftesysteem moeten op het gebruik van de cv-warmtepomp zijn afgestemd. Anders zal je de stooklijn flink hoger moeten instellen met een hoger energieverbruik als gevolg.

Nadelen weersafhankelijke regeling

Hoewel een WAR goed functioneert, zijn er bepaalde situaties die invloed hebben op de binnentemperatuur waardoor deze te veel afwijkt van de gewenste temperatuur.

Zo zal bij koud weer, maar met veel zonneschijn, de temperatuur in de woning flink kunnen stijgen door de instraling van de zon. De WAR houdt met deze instraling geen rekening. Die houdt alleen maar de buitentemperatuur in de gaten en gaat vaak door met verwarmen terwijl op een zonnige dag het even niet, of beperkt noodzakelijk is.

Ook heeft de WAR moeite met veel wind en/of regen. Wanneer het buiten koud is zal de WAR zorgen voor de juiste watertemperatuur waardoor de woning op een constante temperatuur gehouden wordt. Maar als het stevig waait, of de buitenmuren nat worden, zal het thermisch verlies van de woning groter worden dan dat deze alleen op basis van de buitentemperatuur bepaald kan worden. Het gevolg is dat de temperatuur in de woning daalt. De WAR houdt namelijk geen rekening met de windsnelheid of vochtigheid van de muren.

De temperatuur zal in de woonkamer ook oplopen als er ineens veel mensen aanwezig zijn zoals tijdens een feestje. Mensen geven namelijk ook warmte af. Hetzelfde is van toepassing als je lang staat te koken of gebruik maakt van de oven.

In al deze gevallen kan je als bewoner tijdelijk een kleine correctie op je stooklijn aanbrengen, vergelijkbaar dat je vroeger de thermostaat even wat lager zette. Maar prettiger is dat dit automatisch gebeurd met een weersafhankelijke regeling met ruimtecompensatie.

Het is geen nadeel, maar een tip: mocht je ooit de de woning voorzien van extra of betere isolatie, dan zal het warmteverlies dalen en daarom zal je de stooklijn moeten aanpassen.

  1. Soms wordt geen grafiek gebruikt maar moet je een getal invoeren. Dat getal stelt de stijlheid van de lijn in. Hoe hoger het getal, hoe stijler de stooklijn.
  2. Het is gebruikelijk om de snijpunten aan te brengen bij een buitentemperatuur van +20 en -20°C. Maar andere waarden zijn ook mogelijk.
  3. Een naregeling in combinatie met een cv-warmtepomp is vaak niet zo'n gelukkige combinatie. De kans is groot dat de cv-warmtepomp gaat pendelen. Veelal wordt dan een buffervat ingezet om dit probleem te bestrijden. Maar in dit geval is het gebruik van een buffervat symptoombestrijding. De werkelijke oorzaak is dat de naregeling kan zorgen dat (vrijwel) alle zone's dicht kunnen lopen en dat moet je bij gebruik van een cv-warmtepomp te allen tijde voorkomen. Geen naregeling gebruiken en alles openzetten is dan een veel betere oplossing en daarna waterzijdig inregelen om de temperatuur per kamer te bepalen. Daarnaast is juist alle kamers verwarmen, ook als je er niet bent een betere oplossing die ook nog eens energie bespaart.
    Een naregeling kan wél goed functioneren wanneer de woonkamer niet voorzien is van een naregeling (of als je de woonkamerthermostaat op bijvoorbeeld 30°C zet waardoor de woonkamer altijd "open" staat of de thermische motoren voor de woonkamer van de vloerverwarmingverdeler loshaalt, dat gaat heel simpel met "klipjes"). In dat geval zal de cv-warmtepomp niet gaan pendelen, zeker als sprake is van vloerverwarming, omdat de vloer heel veel warmte kan absorberen én maar langzaam afgeeft en dan fungeert als een héél groot buffervat. Hierdoor zal de warmtepomp lange "runs" maken dat bevorderlijk is voor de levensduur én het rendement van de cv-warmtepomp. Deze combinatie van een woonkamer die altijd "open" staat en de andere kamers voorzien van een naregeling, functioneert goed met een aan/uit warmtepomp en uitstekend met een modulerende warmtepomp.

publicatie: 20230930

aanpassing/controle: 20231203

Foutje of aanvulling? Stuur ons een reactie

home­ >verwarming